“Doğa, insanların bencilliğine karşı sessiz bir protesto içindedir; biz duymayı bıraktık ama o anlatmaktan hiç vazgeçmedi.”

Her şey bir kuşun şarkı söylemeyi bırakmasıyla başladı. Diğer kuşlar da ona o derin sessizlikte eşlik ettiler. Sonra kediler miyavlamaktan, köpekler havlamaktan vazgeçti. Şehrin gürültüsü o kadar yüksekti ki, zaten kurtların uğuldaması artık duyulmuyordu… Haklarında koca koca belgeseller çekilen penguenler, en mahrem alanlarına kadar giren kameralar yüzünden yürümeyi bıraktı; fabrikalarda süt makinelerine mahkûm edilen inekler ise süt vermeyi… Sanki dünyadaki tüm canlılar, doğal yaşam haklarına müdahale eden insanlara karşı gizli bir anlaşma yapmıştı.

Koç Üniversitesi Yayınları etiketiyle ve Selin Örnek’in özenli çevirisiyle Türkçeye kazandırılan, Portekizli illüstratör Eduarda Lima’nın ilk resimli çocuk kitabı olan Protesto, çevre kirliliğinden iklim krizine kadar uzanan devasa sorunlar yumağını bir “sessiz çığlığa” dönüştürüyor. Lima, sadece bir hikaye anlatıcısı değil; aynı zamanda bir mimar ve animasyon sanatçısı. Bu teknik arka plan, kitaptaki her bir karenin neden bir film sahnesi kadar dinamik olduğunu ve “durmanın” (eylemsizliğin) neden bu kadar güçlü bir görsel kompozisyona dönüştüğünü açıklıyor.

İnsan Eli, Doğanın Döngüsü ve Bencillik

Kitap bize acı bir gerçeği fısıldıyor: İnsanın elinin ve bencilliğinin girdiği her yerde yaşam bozuluyor. Doğanın o kusursuz döngüsü, bizim bitmek bilmeyen “daha fazlasına” duyduğumuz tutkuyla parçalanıyor. Şehirlerin betonları arasında patisi toprağa değmeyen köpeklerden, odalara hapsolmuş kedilere; gemilerin zincirlerinden yüzecek alan bulamayan balıklardan, sadece bir “selfie” uğruna özgürce yaşam hakkı çalınan gorillere kadar tüm hayvanlar bu protestonun bir parçası oluyor. Finale doğru görüyoruz ki, bu sessizliğin can yakıcı bir sebebi var: Şarkısı yarım kalan kuşun boğazına, doğaya fütursuzca atılmış bir şişe kapağı kaçmış.

Bu kitapla çocuklara vermek istediğimiz en kıymetli farkındalık; doğanın bir dekor değil, hisseden ve haksızlığa karşı kendi dilinde tepki veren bir organizma olduğudur. Okura şu soruyu sorduruyor: Eğer dünya bizimle konuşmayı keserse, biz kendi bencilliğimizin gürültüsü içinde aslında neyi kaybederiz? Doğa bize sunduklarını geri çektiğinde, asıl yoksunluğumuzun ne olduğunu fark edebilir miyiz?

2020 yılında Portekiz Ulusal İllüstrasyon Ödülleri’nde Özel Mansiyon alan bu eser, bizi klişelerden uzaklaştırıp gülümseten ama bir o kadar da sarsan bir sonla baş başa bırakıyor. Belki de çocuk edebiyatının en büyük etkisi budur; koca bir vicdan meselesini, bir kuşun yarım kalan şarkısıyla kalbimize mühürlemek.

Yazar/İllüstratör: Eduarda Lima

Çevirmen: Selin Örnek

Yayınevi: Koç Üniversitesi Yayınları