2009’da vizyona giren Limon Ağacı adlı film, İsrail, Fransa ve Almanya ortak yapımı bir dramdır. Senaryosunu Suha Arraf ile birlikte yazan Eran Riklis, aynı zamanda filmin yönetmenliğini üstlenmiştir. Oyuncu kadrosunda HiamAbbass, Ali Suliman, Doron Tavory, Makram Khoury ve Amos Lavi yer almaktadır. Film, Berlin Film Festivali’nde ödül almış ve başrol oyuncusu Hiam Abbass, İsrail Film Akademisi tarafından “En İyi Kadın Oyuncu” ödülüne layık görülmüştür. Üç semavi din için kutsal kabul edilen Kudüs’ün de içinde bulunduğu, savaşlarla yoğrulmuş bir coğrafyada yaşamak oldukça zordur. Genç yaşta dul kalan Selma, babasından kalan limon bahçesini ekerek geçimini sağlamaktadır. Ancak bu bahçe, sınırın hemen yanında, duvarın İsrail tarafındadır. Savunma Bakanı için sınırın yanına bir villa inşa edilmesiyle Selma’nın hayatı altüst olur. Bahçenin “ulusal güvenliği” tehdit ettiği iddia edilerek yıkılmasına karar verilir. Selma, limon ağaçlarını koruyabilmek adına hukuk mücadelesine girişir ve bu dava uluslararası bir meseleye dönüşür. Bu süreçte, Selma’nın avukatıyla arasındaki duygusal yakınlık işleri daha da karmaşık hâle getirir. Film, durağan yapısına rağmen izleyiciyi kendine çekmeyi başarıyor. Yönetmen, İsrail-Filistin gerilimini doğrudan vurgulamak yerine, devletin gücünü ve vatandaşın çaresizliğini gösteriyor. Bu da güç gösterisine dönüşüyor, devletin her daim güçlü olduğu vurgulanıyor. Hikâye, devlet ile bireyin sıradan bir anlaşmazlığı gibi dursa da derinlerde çok daha büyük bir çelişki barındırıyor. Ortadoğu sorunu, İsrail’in güvenlik sorunudur. İsrail devletine karşı mücadele eden Selma, bakanın eşinin vicdanını kanatmıştır. Selma’nın mücadelesi bakanın eşinin Selma lehine ifadesiyle basına taşınmıştır. Özgür ve cesur basın ortak yaşamanın imkânı için umut vericidir. Filmde öne çıkan karakterler arasında bakan, mahkeme, avukat, savcı, hâkim, korumalar ve nöbet tutan askerler yer alsa da asıl hikâye yalın ve can yakıcı bir şekilde arka planda akıyor. Film çözümsüzlük üzerine kurulu olsa da barışın, özellikle kadınların direnişi ve sevgisiyle mümkün olacağı fikrini taşıyor. Geleneksel Doğulu-İslami filmler ajitasyon ve popülist yaklaşım sergileyebilirken, bu film ritüelleri ve trajediyi ön plana çıkarmadan, doğal bir anlatım sunuyor. Bu filmde Selma’nın çevreye bakışı, bahçesi, limonları var; çevresinin baskısına rağmen aşkı var.  Filmin bir sahnesinde Selma, avukatının ofisini baştan sona temizliyor. Bu sahne, sevginin bir ifade biçimi olarak gösterilmiş. Doğulu kadının sevgisini hizmet ederek göstermesi, toplumdaki cinsiyet rollerine dair önemli bir metafor olabilir. Selma’nın mücadelesi yalnızca bir kadın hikâyesi değil, aynı zamanda kimliğe ve toprağa bağlı kalma meselesidir. Babasının bahçesinde büyüyen Selma için bu ağaçlar anıların ve hayallerin sembolüdür. Limon bahçesi, sadece fiziksel bir mekân değil; aynı zamanda köklerin, anıların ve direnişin sembolü. Selma’nın ona sahip çıkma çabası, İsrail’in sert güvenlik politikalarının bireysel yaşamları nasıl etkilediğini gözler önüne seriyor. Selma’nın oğlu tam tersine, bu bağları reddeden, küreselleşme içinde kaybolan bir karakter olarak karşımıza çıkıyor. Amerika’ya yerleşmiş ve “Bahçenin istimlâk bedelini al, burada rahat yaşa,” diyerek annesinin direnişini anlamaktan uzak bir bakış açısı sergiliyor. Bu diyalog, nesiller arası kimlik değişimini anlatan kritik bir öğe. Topraktan kopan yeni nesil, küreselleşmiş kültürün içinde kimliğini yitiriyor. Selma ve Mira, iki farklı kültürün içindeki kadın temsilleri olarak dikkat çekiyor. Selma aktif bir mücadele içinde. O, umut, direniş ve kimliğini koruma çabasıyla varlık gösteren bir karakter. Mira ise sistem içinde kaybolmuş, görünürde özgür ama aslında esaret içinde yalnızlaşmış bir kadın. Eşi bir bakan, korumalarla çevrili ve maddi güce sahip olsa da aslında yalnız ve umutsuzdur. Mira’nın hikâyesi, kadınların yalnızlaşmasına ve sistem içinde görünmez hâle gelmesine dikkat çeker. Bahçesine, vatanına, evine kimse dokunmuyor ama o yalnızlığa gömülüdür. Her şeyi var ama aslında hiçbir şeyi yoktur. Umutsuzdur, vicdanı yaralıdır.Bakanın eşi olmanın getirdiği güce rağmen kendi hayatına hükmedemiyor. Filmin sonunda bu yalnızlığı kaldıramayarak gitmeyi tercih etmesi, sessiz bir teslimiyet olarak okunabilir. Selma, Mira’ya göre daha çok şeye sahip. Kendine ait bir bahçesi var. Âşık olabiliyor. Toprağa sağlam bastığı için direnebiliyor da kendi çapında. Selma, umut demektir. Selma, yılmayacak, çalışacak, toprağı bekleyecek, budanacak ağaçları yeniden yeşertecek, misafirlerine limonata ikram edecektir. Belki yeniden âşık olacaktır. Mira Batı’yı, Selma Doğu’yu temsil eder. Peyami Safa’nın romanlarındaki Doğu-Batı çelişkisine benzerlik vardır. Doğuile Batı Mira ve Selma’da kişileştirilmiştir. Bakan, kuralların içinde sıkışıp kalmış bir tutsaktır. Askerler, korumalar, savcı, avukat da tutsak. Mira, uçmak isteyen ama kanatları olmayan bir kuş gibidir. Tek özgürleşme yolunu kendine açan kişi ise Selma’dır. Kendini tamamlama ve dönüştürme yolunda emin adımlarla ilerliyor, ürkek ama umutlu.  Selma, Filistinli bir kadın olmanın ötesinde, mazlumları temsil eden bir karakterdir. O, Filistin, Kudüs ve genel olarak insanlık adına direnen biridir. İsrail’e, devletin gücüne, çevresindeki baskıya direnir. Selma, Filistinli bir kadındır. Bu kadar mı? Hayır. Selma Doğulu, Afrikalı, Asyalı bir kadındır. Selma, Filistin’dir, Kudüs’tür. Selma bir insandır. Selma, sadece bir kadındır. Selma bir duruş, şiddeti ortadan kaldıran bir kadındır. Selma, sevgiyi, yaşamayı, barışı doğurmaya çalışan anaç bir kadındır. Aşkı, sevgiyi, umudu ve barışı temsil eder. Selma’nın ablukaya alınmış hayatı, dışarıda nöbet tutan asker ve içeride ölen kocasının fotoğrafı üzerinden metaforlaşır. Filmin çok güçlü bu sahnesinde iki metafor dikkat çekiyor: Bahçeyi gözetleyen asker, ABD ve İsrail’i simgeliyor. Sürekli izleyen, kontrol eden, baskı uygulayan bir otorite. Evde sert bakışlarıyla her şeyi izleyen ölen kocasının fotoğrafı ise İslam dünyasını temsil ediyor. Gözetleyici ama hareketsiz, etkisiz. Filmin anlatısı burada bir eleştiri getiriyor: İslam ülkeleri, dışarıdan bakıldığında gözetleyici bir güç gibi görünse de pasif ve müdahaleci olmayan bir tutum sergiliyor.Bu metaforlar, Ortadoğu’nun politik yapısını ve güç dengelerini dramatik bir biçimde görselleştiriyor. Filmin sonu, çözümsüzlüğe bağlanıyor. Limon ağaçları otuz santime kadar budanıyor, sınır duvarı yükseltiliyor. Bu, sorunun çözümsüzlüğe bağlandığını gösterir. Budanan limon ağaçları, Filistin’in geleceğine dair bir imgedir; kesilen umutlar ve ertelenen çözüm. Budanarak otuz santime düşürülen limon ağaçları çözümü otuz yıl sonraya erteliyor.Limon ağaçları, geleceğin umudunun simgesi. İsrail’in stratejisi, çevresindeki tehditleri zaman içinde zayıflatarak kendi güvenliğini sağlamak üzerine kurulu. Filmde geçen çarpıcı repliklerden biri: “Filistinlilerin umut edecek bir şeyleri olduğunda, bizler yataklarımızda huzurla uyuyabileceğiz.” Bu replik, İsrail’in geleceğe dair güvenlik politikalarını açıkça anlatıyor. Bu söz, İsrail’in güvenlik politikalarının uzun vadeli bir stratejiye dayandığını gösterir. İsrail, savaş veya bölünmeler yoluyla çevresindeki devletlerin gücünü azaltarak zaman kazanır. Ortadoğu’daki dengeler ve savaşlar, bir ulusun uzun vadeli güvenlik hesaplarının bir parçası hâline geliyor. Ancak Selma, direnişin sembolü olarak varlığını sürdürüyor. Mahkeme kararına rağmen umut etmeye devam ediyor, limonlarını koruyor, yeniden büyüteceğini biliyor. Selma, bireyin dönüşümünü temsil ediyor. Film, büyük bir politik tartışmaya girmeden, karakterler üzerinden önemli bir gerçeği anlatıyor: Güç sahipleri sistem içinde tutsak, kadınlar direnişi temsil ediyor; toprak, kimlik ve hafıza, geleceğin belirleyicisidir. Belki de budanan limon ağaçları imgesi İsrail’in güvelik politikalarını anlatıyor. İsrail’in güvenliğini tehdit eden ülkelerin savaşarak ya da bölünerek güçten düşmesi İsrail’in otuz ya da elli yıl zaman kazanmasını sağlıyor. Film, İsrail’in sertliği karşısında direncin azalarak umutların kırılmasına atıfta bulunuyor. Ancak Selma kararlıdır; direnişi sürdürecektir.