Bilimkurgu, geleceği hayal etmenin edebiyattaki en özgür yollarından biri. Uzak gezegenler, yeni teknolojiler, değişen uygarlıklar ve henüz karşılaşmadığımız yaşam biçimleri aracılığıyla yalnızca yarını değil, bugünü de düşünmemizi sağlıyor. İnsanın doğayla ilişkisini, iktidar arzusunu, teknolojinin sınırlarını ve kendi geleceğini sorguluyor.

 

Ancak bilimkurgu bütün bunları yaparken önemli bir özelliğini de korumalı: Okuru bilinmeyenin peşinden sürükleme, ona keşif ve heyecan duygusu yaşatma gücünü.

 

Türün ilk dönemlerinde uzay yolculukları, kayıp uygarlıklar, gizemli mesajlar ve tehlikeli keşifler, bilimkurgu okumanın başlıca heyecan kaynakları arasındaydı. Zamanla türün düşünsel ve politik olanakları genişledi; insanlık, teknoloji ve uygarlık üzerine önemli eserler ortaya çıktı. Ne var ki bütün bu büyük soruların arasında daha basit bir soru zaman zaman geri planda kalabiliyor: Bir sonraki sayfada ne olacak?

 

Cem Can’ın Arayıcı Günlükleri romanı, bu soruyu yeniden hatırlatıyor.

İnsanlığın Dünya’yı yaşaması giderek zorlaşan bir gezegene dönüştürdüğü gelecekte geçen roman, Mars ve Ay’da kurulan yeni düzenleri, bunlar arasındaki siyasi gerilimleri ve geçmişten taşınan iktidar mücadelelerini anlatıyor. Kontrolden çıkan mekikler, çözülemeyen mesajlar, kayıp teknolojiler ve ilk bakışta birbirinden bağımsız görünen gizemler, giderek genişleyen bir maceranın parçalarına dönüşüyor.

 

Arayıcı ve Riva’nın kendi geçmişlerini anlamaya çalışırken insanlığın unuttuğu sırlarla karşılaşmaları da bu maceranın önemli bir parçası. Okur bir yandan koloniler arasındaki çatışmaları ve teknolojik gizemleri takip ederken diğer yandan bütün bu olayların nasıl bir araya geleceğini merak ediyor.

 

Romanın gücü, bilimkurgunun düşünsel boyutuyla macera duygusunu birbirinden ayırmamasında.

Büyük meseleler hikâyenin arka planında varlığını sürdürürken gizem, keşif ve tehlike anlatıyı ileriye taşıyor. Bilimkurgu önemli sorular sorabilir, hatta sormalıdır; ama bunu yaparken okuruna şaşırma, keşfetme ve merak etme zevkini de yaşatabilmeli.

 

Gelecek, geçmişi geride bırakabilir mi?

Arayıcı Günlüklerinin dikkat çekici yanlarından biri de insanlığın geleceğini geçmişinden bütünüyle bağımsız düşünmemesi.

 

İnsanlar başka gezegenlere yerleşmiş, yeni toplumsal düzenler kurmuş ve gelişmiş teknolojiler üretmiş durumda. Buna rağmen eski dünyanın siyasi çatışmaları ve iktidar mücadeleleri ortadan kalkmış değil. İnsanlık yaşadığı yeri değiştirmiş, peki kendisini de aynı ölçüde değiştirebilmiş mi?

 

Romanın bu soruya yaklaşımı siyasi düzenlerle sınırlı kalmıyor. İnsanların kapalı yapılarda ve yapay ortamlarda yaşadığı bir dünyada doğanın unutulması da aynı ölçüde anlamlı bir örnek sunuyor. Gerçek yağmuru ilk kez gören biri için gökyüzünden düşen birkaç damlanın bile bir keşfe dönüşmesi, ilerlemenin beraberinde getirebileceği kayıpları gözler önüne seriyor.

 

Bir zamanlar sıradan olan bir şey, birkaç kuşak sonra bilinmeyene dönüşebilir. İnsanlık daha gelişmiş teknolojilerle donanırken doğaya, kendi geçmişine ve onu bugüne taşıyan deneyimlere yabancılaşabilir. Üstelik kaybettiği şeyleri hatırlamıyorsa bu kayıpların farkına varması da giderek zorlaşır.

 

Elbette geleceği kurmak, geçmişte yaşamak anlamına gelmez. Yeni bir dünya, eski dünyanın bütün alışkanlıklarını ve sınırlarını taşımak zorunda değildir. Ancak geçmişten uzaklaşmakla onu unutmak arasında önemli bir fark vardır. İnsanlık değişmek için geçmişini geride bırakabilir; ama neyi geride bıraktığını bilmiyorsa bu değişimin bedelini de anlayamayabilir.

 

Arayıcı ve Riva’nın geçmişin izlerini takip etmesi, romanın daha geniş gizemleriyle bu noktada kesişiyor. Kişisel hafızadaki boşluklar, unutulmuş bilgiler ve kayıp teknolojiler yalnızca çözülmeyi bekleyen bilmeceler değil; insanlığın kendi hikâyesiyle kurduğu ilişkinin de parçaları olarak okunabilir.

 

Belki de bilimkurgunun en ilginç sorularından biri burada ortaya çıkıyor:

 

Geleceğe ulaşmak için geçmişimizden ne kadar uzaklaşmalıyız?

Arayıcı Günlükleri, uzay macerasını, siyasi çatışmaları ve kayıp geçmişin gizemlerini bir araya getirerek bu sorunun peşine düşüyor. Aynı zamanda bilimkurgunun temel heyecanlarından birini de hatırlatıyor: Geleceği hayal etmek, yalnızca henüz var olmayan dünyalar yaratmak değil, o dünyalarda neleri koruyacağımızı, neleri kaybedeceğimizi ve bunların bizi nasıl değiştireceğini düşünmek demek.

 

Bütün bunları anlatırken okura bir sonraki sayfayı çevirtmeyi başarmak da hâlâ önemli.

 

Anasayfa